Nhân dịp kỷ niệm 123 năm ngày sinh của Chủ tịch Hồ Chí Minh, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu những câu nói của Người về sự nghiệp giáo dục và khuyến học, khuyến tài.
Chủ tịch Hồ Chí Minh là người đặt nền móng và xây dựng nền giáo dục dân chủ mới. Sinh thời, Người đã từng nói: "Tôi chỉ có một sự ham muốn, ham muốn tột bậc, là làm sao cho nước ta được hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành...". Dưới đây, chúng tôi xin trân trọng giới thiệu những câu nói của Người về sự nghiệp giáo dục và khuyến học, khuyến tài.
* Đồng bào bây giờ phải biết chữ hết để trả lời cho thế giới biết nước ta là nước văn minh, ai cũng biết chữ.
(Bài nói chuyện với các đại biểu thân sĩ trí thức, phú hào tỉnh Thanh Hoá. Ngày 20/2/1947. Hồ Chí Minh toàn tập, t.5, tr.60).
* Biết chữ, biết tính, thì làm việc gì cũng dễ dàng hơn. Một người không biết chữ, biết tính thì như nửa mù, nửa quáng. Biết rồi ta học thêm.
(Đời sống mới. 1947. Hồ Chí Minh toàn tập, t.5, tr.99)
* Người có học mới có tiến bộ. Càng học càng tiến bộ.
(Đời sống mới. 1947. Hồ Chí Minh toàn tập, t5, tr99)
* Nếu không học tập văn hoá, không có trình độ văn hoá thì không học tập được kỹ thuật, không học tập được kỹ thuật thì không theo kịp được nhu cầu kinh tế nước nhà; Nhưng phải chú ý học tập chính trị vì nếu chỉ học văn hoá, kỹ thuật mà không có chính trị thì như người nhắm mắt mà đi.
(Nói chuyện tại Đại hội Liên hoan Thanh niên tích cực ngành Đường sắt ngày 25/7/1956. Hồ Chí Minh toàn tập, t.8, tr.221)
* Trình độ văn hoá của nhân dân nâng cao sẽ giúp chúng ta đẩy mạnh công cuộc khôi phục kinh tế, phát triển dân chủ. Nâng cao trình độ văn hoá của nhân dân cũng là một việc cần thiết để xây dựng nước ta thành một nước hoà bình, thống nhất, độc lập, dân chủ và giàu mạnh.
(Thư gửi đồng bào đã thanh toán nạn mù chữ. Ngày 21/12/1956. Hồ Chí Minh toàn tập. t.8, tr.281)
* Ý thức làm chủ không phải chỉ tỏ rõ ở tinh thần hăng hái lao động, mà còn phải tỏ rõ ở tinh thần say mê học tập để không ngừng nâng cao năng lực làm chủ của mình.
(Học tập không mỏi, cải tiến không ngừng, Báo Nhân dân, ngày 14/3/1960. Hồ Chí Minh toàn tập, t.10, tr.105).
* Ta cần nhiều cán bộ các cấp. Các thầy giáo cô giáo phải tìm cách dạy. Dạy cái gì, dạy thế nào để học trò hiểu chóng, nhớ lâu, tiến bộ nhanh. Dạy và học phải theo nhu cầu của dân, của đất nước. Thầy dạy tốt, trò học tốt cung cấp đủ cán bộ cho nông nghiệp, công nghiệp, cho các ngành kinh tế và văn hóa. Đó là nhiệm vụ vẻ vang của các thầy giáo, cô giáo”.
(Toàn tập, tập 8, trang 138).
Có một thời giáo dục miền Bắc rộn lên một không khí tưng bừng của phong trào xây dựng “Nhà trường lao động” theo nguyên lý giáo dục mà Bác xác định (31/12/1958):
“Học đi với lao động; Lý luận đi với thực hành; Cần cù đi với tiết kiệm” (Toàn tập, tập 8, trang 222)
* “Tất cả vì học sinh thân yêu” chứa đựng minh triết phát triển giáo dục của thời đại mới: “Thầy dạy tốt - Trò học tốt - Thầy quý trò - Trò kính thầy” quán triệt vào từng tiết học.
* Tháng 10/1968, ở lúc cao điểm nhất của cuộc kháng chiến, Bác có thư động viên toàn ngành giáo dục: “Dù khó khăn đến đâu cũng phải tiếp tục thi đua dạy tốt học tốt. Trên nền tảng giáo dục chính trị và lãnh đạo tư tưởng tốt, phải phấn đấu nâng cao chất lượng văn hóa và chuyên môn nhằm thiết thực giải quyết các vấn đề do cách mạng nước ta đề ra và trong thời gian không xa đạt những đỉnh cao của khoa học kỹ thuật”. (Toàn tập, tập 12, trang 403 - 404).
Năm 1956, Bác Hồ dựa vào một ý của Sách Đại học, một bộ sách quý trong tứ thư, Đại học chi đạo, tại minh minh đức, tại tân dân. Bác thêm vào cụm từ Tân dân một chữ H và nói: “Hạt nhân của việc học được tóm tắt trong 11 chữ: “Đại học chi đạo, tại minh minh đức, tại thân dân”.Bác căn dặn thêm: “Minh minh đức là chính tâm; Thân dân là đem kết quả học tập để phục vụ nhân dân”.
